اخبار

پاسخ به یک سوال: «رژیم چه موقع می‌رود؟»

کورش عرفانی – ۲۸ بهمن ۹۸

بسیاری از هموطنان، که خشمگین یا سرخورده هستند، با توجه به شرایط وخیم و فاجعه بار کشور از خود می‌پرسند «چرا جمهوری اسلامی از بین نمی‌رود»؟ این سوالی است بجا اما قدری نا دقیق. برای شفاف سازی در این باره، در ورای خبرها و گزارش‌های داخلی و خارجی مرتبط با ایران، باید برخی از واقعیت‌های ساختاری کشور را یاد آور شویم. ساختار قدرت در یک کشور از راه‌ها و روش‌های مختلفی تغییر می‌کند. اما وقتی در مورد شرایط کنونی ایران صحبت می‌کنیم باید بحث را دقیق ارائه دهیم که سبب ابهام یا ناامیدی کاذب نشود.

در این نوشتار تلاش کرده‌ایم که به اختصار شرایطی را که بر اساس آن می‌توانیم به سوی «ازبین رفتن»، «فروپاشی» یا «سرنگونی» جمهوری اسلامی برویم توضیح دهیم. البته لیست بلند بالایی از مشکلات اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی قدرت حاکم در ایران را می‌توان تهیه کرد و در آن صدها مورد را باید گنجانید. اما این نوشتار با ارجاع خواننده، برای این منظور، به مجموعه‌ی اخبار و گزارش‌های روزانه‌ای که در رسانه‌ها منتشر می‌شود به شرح ساختاری موضوع بسنده می‌کند.

وجه نظری

برای تدقیق بحث، چهار واژه را تعریف می‌کنیم و توصیه می‌کنیم که در جای جای متن به کاربرد مشخص هر تعریف دقت فرمایید:

نظام: (یا سیستم) مجموعه‌ی ساختارهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (ایدئولوژیک) است که قدرت انحصاری یک طبقه‌ی اجتماعی را بر جامعه ممکن می‌سازد.

رژیم: مجموعه‌ی نهادهایی است که یک نظام استبدادی در خدمت می‌گیرد تا قدرت انحصاری خود را اعمال کند.

حکومت: مجموعه‌ی سه گانه‌ی قوا و نهادهایی است که مدیریت امور مختلف کشور را بر عهده دارد.

دولت: مجموعه‌ی دستگاه‌های اداری و اجرایی است که امور جاری کشور را بر عهده دارند.

در نظر داشته باشیم که در بسیاری موارد، به درست یا نادرست، این واژه‌ها به صورت مترادف یا جابجا نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند. هم چنین بنا به این که معادل این واژه‌ها را در چه زبان خارجی جستجو کنیم می‌توانیم برخی ابهام‌ها را دریابیم. اما این جا به طور مشخص در استفاده از هر یک از این واژه‌ها تعریف ارائه شده در بالا مد نظر بوده است.

فرضیه‌ی اصلی

ایده‌ی اصلی این نوشتار چنین است: ” به دلیل شرایط خاص کنونی دولت جمهوری اسلامی در حال رها کردن مسئولیت‌های خود می‌باشد، این امر با خود ضعف جدی حکومت را به همراه دارد. ضعف حکومت رژیم را شکننده کرده و در نبود اقدام اساسی در یک مقطعی نظام فرو می‌پاشد”.

توضیح هریک از این موارد نیازمند بحثی طولانی با استناد به مطالب بسیاری است که برای حفظ ایجاز متن از آن می‌گذریم.

الف: موقعیت دولت

ضعف مالی شدید دولت روحانی سبب شده است که اقتصاد دولتی به معنی فنی و حسابداری آن ورشکسته شود. عدم اعلام ورشکستگی به معنای ورشکسته نبودن نیست. دولت روحانی ظرف پنج سال، نقدینگی را چهار برابر افزایش داده و میزان بدهی دولت به بانک‌ها را بسیار بالا برده است. هم اکنون صندوق‌های دولت خالیست. درآمد ارزی و داخلی محدود و ناکافی دارد. کسر بودجه شدید است و برای جبران آن، پول بدون پشتوانه وارد بازار می‌کند. افزایش نقدینگی تورم شدید، بی ارزش شدن پول ملی، کاهش قدرت خرید و رکود حاد را موجب شده است. به دلیل نبود درآمد، دولت یکی بعد از دیگری مسئولیت‌های مهم و حتی اختیارات خود را رها کرده و دیگر آنها را انجام نمی‌دهد. این روند گسترش می‌یابد تا نقطه‌ای که مردم در سراسر کشور به وضوح شاهد غیبت کامل دولت در امور جاری کشور خواهند بود. دولت که در سال‌های اخیر به طور بادکنکی بزرگتر، پرهزینه تر و در عین حال ناتوان تر شده است، تمام ثروت، امکانات و ابزارهای خود را برای حفظ کارکرد حداقلی خویش واگذار خواهد کرد اما این یک مسکن کوتاه مدت برای یک بیماری مشابه سرطان در اقتصاد زمین خورده‌ی ایران است.

ب: موقعیت حکومت

با کوچک شدن دستگاه دولت، این کل حکومت است که امکان مدیریت کشور را از دست می‌دهد. در نبود حداقل هایی که دولت برای جامعه باید تامین کند مشروعیت حکومت زیر سوال رفته و مردم این نکته را باور خواهند کرد که این مجموعه دیگر قادر به نگه داشتن کشور در شرایط عادی نخواهد بود. امنیت مرزها و جاده‌ها به همراه امنیت اجتماعی زیر سوال خواهد رفت. هماهنگی نهادهای حکومتی به حداقل رسیده و اختلافات بالا خواهد زد. مردم به حکومت پشت کرده و به طور علنی مخالفت، دشمنی و نفرت خود را نسبت به آن نشان داده و در کمین انتقام خواهند بود. دستگاه‌های حکومتی بی اعتبار و بی کارکرد شده و با عدم دریافت بودجه‌ی لازم به سوی تعطیلی یا شبه تعطیلی خواهند رفت. بیکاری‌های گسترده‌ی کارکنان نهادهای حکومتی در راه است. نارضایتی به سطوح مختلف ادارات دولتی و نهادهای دو قوه‌ی دیگر کشیده شده و زمانی که به نیروهای نظامی و امنیتی برسد خطر جدی از درون ساختار قدرت متوجه رژیم خواهد شد. فقر معیشتی اقتصاد موازی و زیرزمینی را فعال کرده و روحیه‌ی قانون شکنی افزایش خواهد یافت. جامعه به سوی تنازع بقا برای مشروعیت می‌رود و حکومت در این میان نقش مزاحم را پیدا خواهد کرد.

پ: موقعیت رژیم

تکانه‌های شدیدی که حکومت را متزلزل ساخته است بقای سیاسی و بعد فیزیکی رژیم را به چالش می‌کشد. عدم امکان تعذیه‌ی شبکه‌های پرهزینه‌ی رژیم در سراسر منطقه یا در داخل و خریدن وفاداری نیروهای وابسته می‌تواند به قیمت آمادگی آنها برای نافرمانی و یا خیانت به رژیم تمام شود. در این موقعیت مافیاهای درون رژیم فعال شده تا دست‌های رقبا را از سفره‌ی کم رونق باقی مانده کوتاه کنند و این با خود تضادهای علنی، تسویه حساب‌های سنگین و جنگ مافیاهای محلی، استانی، منطقه‌ای و بعد کشوری را به همراه خواهد داشت. ضرورت حرکت‌های کودتاوار در میان برخی از نیروها به فکر اصلی و وسواس آنها تبدیل خواهد شد. نیروی گریز از مرکر میان جریان‌های وابسته و مزدوری داخلی و خارجی زیاد شده و ریزش و هرز نیروها و نهادها آغاز می‌شود. شرایطی که به طور بی سابقه‌ای نظام را به چالش خواهد کشید. جامعه که با خشونت دو چندان سرکوب مواجه است آن را به حساب ترس و وحشت رژیم گذاشته و به دلیل آن که هزینه‌ی این موقعیت بر دوش اوست خود را آماده‌ی استفاده از فرصت مناسب برای تغییر می‌کند. بحث تغییر رژیم در این شرایط قبح خود را از دست داده و به یک ضرورت بدیهی تبدیل می‌شود.

ت: موقعیت نظام

با متزلزل شدن رژیم حاکم، تمامی لایه‌های وابسته به آن در طبقه‌ی برتر و سایر اقشار اجتماعی جیره خوار دچار هراس و تردید در مورد آینده‌ی خود می‌شوند و حرکت‌های خودسرانه در لایه‌های مختلف نظام اوج می‌گیرد. با از دست رفتن پایگاه اجتماعی نظام که در شکست نمایش ۲۲ بهمن و امثال آن آشکار شد نظام در می‌یابد که لایه‌های دفاعی خود در جامعه را از دست داده و به نوعی در سراشیبی قرار گرفته است. این برداشت ضرورت اقدامی را مطرح می‌کند و این که باید یا تغییری جدیی در شرایط به وجود آورد و یا این که واقعیت فروپاشی و اضمحلال در راه را قبول کند. صاحبان قدرت و ثروت باید تصمیمات مهم و حیاتی بگیرند. در صورتی که انجماد ساختاری به نظام اجازه‌ی استحاله و تحول را ندهد به سوی جوّ ناامیدی در بالا و آشوب کلان در درون نظام می‌رویم. با حاکم شدن احساس محاصره از سوی مردم فرار گسترده لایه‌های برتر طبقه‌ی بالا تشدید خواهد شد.

نتیجه گیری

بر اساس فرضیه‌ی عنوان شده در این نوشته، روند آب رفتن دولت در ایران سبب ناکارآمدی حکومت شده و رژیم را با موقعیت متزلزل مواجه کرده است. اگر تغییر و اصلاح مهمی در رژیم صورت نگیرد تا حکومت را کارآ بسازد و توان اجرایی دولت را بازسازی کند، به احتمال بسیار قوی، به سوی شکنندگی رژیم و فروپاشی نظام خواهیم رفت. در این میان فراموش نکنیم که علاوه بر سوء مدیریت، بی لیاقتی، فساد و غارتگری، یک محاصره‌ی همزمان خارجی و داخلی نیز به مرور زمان دولت و حکومت را در ایران هدف قرار داده و به واسطه‌ی آن تزلزل رژیم و احتمال فروپاشی نظام تقویت شده است.

بدون ضرورت پیشگویی یا گمانه زنی‌های عجیب و غریب، با اتکا به آمار و شواهد و اخبار می‌توان موقعیت جمهوری اسلامی را تا حد زیادی پیش بینی کرد. این موقعیت روندی مشخص و مرحله به مرحله‌ای پیدا کرده است: تضعیف دولت، ناکارآمدی حکومت، تزلزل رژیم و فروپاشی نظام. در این میان هم قدرت‌های خارجی می‌توانند از طریق تحریم یا جنگ این روند را تشدید کنند و هم مردم و مخالفان می‌توانند با تکیه بر آگاهی، اراده گرایی و سازماندهی، آن را با مبارزه و جنبش و انقلاب تسریع کنند.

دقت کنیم! دولت و حکومت جابجا می‌شوند، تغییر می‌یابند اما همیشه هستند. سرنوشت یک کشور در گرو ماهیت رژیم و نظام حاکم است. اینک شرایط مشخص است و در آن دو حالت عمده قابل تصور است:

۱) نظام (سیستم انحصار قدرت و ثروت در دست طبقه‌ی برتر) در صدد بر می‌آید که رژیم جمهوری اسلامی را قربانی کند و در این صورت سهم قابل توجهی از قدرت و ثروت کنونی را در رژیم آینده برای خود حفظ می‌کند.

۲) نظام (سیستم انحصار قدرت و ثروت در دست طبقه‌ی برتر) به دنبال حفظ رژیم برمی آید و در این صورت، تضعیف دولت و ناکارآمدی حکومت، رژیم را متزلزل و قابل سقوط می‌کند. به دنبال سرنگونی رژیم، نظام (سیستم انحصار قدرت و ثروت در دست طبقه‌ی برتر) با تغییراتی مهم مواجه می‌شود و بخش عمده‌ای از قدرت و ثروت در رژیم آینده از دست طبقه‌ی حاکم بیرون خواهد آمد.

بنابر آن چه آمد می‌بینیم که وقتی هموطنانی می‌خواهند بدانند «چه زمانی جمهوری اسلامی سقوط می‌کند»، این امر را بیشتر از آن که به صورت یک واقعه ببینند به شکل یک روند ببینید. البته وقتی روند به مرحله‌ی پختگی خود می‌رسد یک واقعه آن را متحقق کرده و متبلور می‌سازد. روند سقوط رژیم جمهوری اسلامی با احتمال‌های مختلف در جریان است. از خود بپرسیم آیا آماده‌ایم یا خیر. نقش ما در این میان چیست؟ هر چه اراده گراتر و خلاق تر باشیم این روند زمان کمتری را به خود خواهد گرفت و رهایی و بازسازی میهن زودتر فرا خواهد رسید.

 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
آدرس ایمیل تماس با نویسنده: korosherfani@yahoo.com

leave a reply

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

> <<

Didgah.tv

خبرهای مهم

12 جولای 2020 3.52 ق.ظ

{ایران از پا نمی‌نشیند تهران – ایرنا – وزیر نفت گفت: افزایش ظرفیت تولیدنفت برای ما حیاتی و راهبردی است و ایران از پا نمی‌نشیند. بیژن زنگنه امشب (شنبه) در صفحه توییتر … منبع…

12 جولای 2020 12.56 ق.ظ

{هواپیمایی کشوری ایران: پرواز ۷۵۲ به رغم داشتن مجوز پرواز هدف قرار گرفت‎ سازمان هواپیمایی کشوری ایران در گزارشی درباره روند تحقیقات مربوط به شلیک به هواپیمای مسافربری اوکراینی اعلام…

12 جولای 2020 12.10 ق.ظ

{واعظی: چارچوب سند ایران و چین روشن شده اما هنوز به توافق نهایی نرسیده رییس دفتر رییس‌جمهوری ایران می‌گوید روابط ایران و چین می‌تواند نظمی که آمریکا به دنبالش هستند را به هم بزند. به…

11 جولای 2020 11.15 ب.ظ

{کرونا ‘هفته‌ها پیشتر’ از اعلام رسمی به ایران رسیده بود در ایران علاوه بر خیز دوباره مرگ و میر کرونا، نگرانی از به تنگ آمدن مردم و اعتراض‌های خیابانی بالا گرفته است. حسن روحانی…

11 جولای 2020 10.18 ب.ظ

{کرونا در ایران؛ ۱۵ استان در شرایط قرمز و هشدار و ۱۸۸ فوتی ایران در فهرست کشورهای کرونایی جهان رتبه نهم را دارد. به گفته مقامات ایرانی ۱۲هزار ۶۵۳ نفر تاکنون بر اثر ابتلا به کرونا جان خود…

11 جولای 2020 10.03 ب.ظ

{پیغامی که آمریکا صبح شهادت سردار سلیمانی برای ایران فرستاد /پیغام رسان چه کسی بود؟ معاون وزارت خارجه این موضوع را افشا کرد که «آمریکا از طریق سفیر سوئیس پیام داده بود که ایران پاسخ ندهد…

11 جولای 2020 9.22 ب.ظ

{ویروس کرونا کی به ایران رسید و کی شیوع یافت؟ بی‌بی‌سی با استفاده از بررسی یافته‌های علمی دریافته شیوع کرونا چه مدت قبل از اعلام رسمی آن در ایران رخ داده بوده است. منبع Google Alert …

11 جولای 2020 9.22 ب.ظ

{سخنگوی شورای نگهبان درباره توافق ۲۵ ساله ایران و چین: جمهوری اسلامی راه خود را درست رفته عباسعلی کدخدایی، سخنگو و عضو شورای نگهبان در ایران گفته است این شورا از اصل توافق ۲۵ ساله همکاری…

11 جولای 2020 8.37 ب.ظ

{کرونا در ایران؛ رئیس‌شورای شهر تهران: دولت در اوج‌ گیری دوباره کرونا مقصر اصلی است حسن روحانی رئیس جمهوری ایران گفته برگزاری هر گونه مراسم عروسی و عزا ممنوع است و هیچ مراسمی هم نباید…